تنظیم جیره غذایی اسب ها از اهمیت بسیاری برخوردار است اما متاسفانه بیشتر مردم تا مشکلی در شرایط سلامتی یا عملکرد اسب به وجود نیاید متوجه این حقیقت نیستند.
تمام سیستم های بدن اسب اعم از سیستم ایمنی گوارشی تنفسی … به طور مستقیم تحت تاثیر جیره دریافتی اسب هستند بنابراین مالک همیشه باید توجه داشته باشد که جیره اسبش طبق اصول تغذیه اسب باشد نه آخرین تبلیغات رنگارنگ و نام برندها.
به غیر از چند حالت خاص جیره اسب معمولا به دو بخش اصلی تقسیم می شود:اولین و مهمترین بخش علوفه است.علوفه خوراک حجم دار و با فیبر بالاست مانند کاه چمن یونجه شبدر چغندر نیز جز این دسته به حساب می آید.بسیاری از شرکت های تولید خوراک اسب مخلوطی از خوراک های پایه ی فیبر تولید می کنند.غلات و کنسانتره ها از گروه دوم هستند.این گروه از حجم تخمیر بالایی برخوردارند.دانه های انرژی زایی مانند بلوط جو و ذرت که در کنسانتره ها موجود هستند یا در بسته بندی های جدا در شرکت های تولید خوراک اسب تولید و عرضه می شوند.اما مالک باید توجه داشته باشد که این گروه به طور خاص برای اسب های با فعالیت بالا اسب هایی که نیاز به افزایش وزن دارند و اسب های با شرایط خاص مورد نیاز است.هرگز نباید گول تبلیغات رنگارنگ را خورد و بدون مشورت با یک متخصص به اسب خود مکمل داد حتا اگر از معروف ترین برند ها باشد.
*سیستم گوارشی اسب
اسب دارای سیستم گوارشی حساسی ست و تقریبا 75% از زمان خود را به خوردن می گذراند.سیستم گوارشی اسب ها با هضم تمام وقت علوفه بیشتر سازگار است تا با وعده های بزرگتر خوراک سنگین و گرسنگی در فاصله این وعده ها.
چند نکته مهم
دهان اسب:
1- دهان اسب در یک نکته کلیدی متفاوت از دهان انسان است و آن نکته این است که در دهان انسان بزاق در حالت عادی ترشح می شود اما در دهان اسب تنها زمان جویدن ترشح می شود هر چه زمان غذا خوردن و جویدن طولانی تر باشد بزاق بیشتری ترشح شده در نتیجه خوراک بیشتر با آن آغشته شده و هضم بهتر صورت می گیرد.
2- از آنجا که دندان های اسب در تمام طول عمر آن رشد می کنند می بایست به صورت دوره ای(سالانه) توسط یک دامپزشک چک شوند تا اسب مشکلی در جویدن و خرد کردن خوراک نداشته باشد.اگر خوراک به اندازه کافی در دهان اسب خرد نشود درست و کامل هضم نشده و باعث کاهش وزن و شرایط نامطلوب سلامتی می شود و حتا ممکن است باعث ایجاد انسداد در دستگاه گوارشی شود.
معده اسب:
معده اسب به نسبت سیستم گوارشی آن بسیار کوچک است.اندازه معده اسب خود نشانگر این است که جیره اسب می بایست در وعده های کوچکتر و به صورت مداوم باشد تا وعده های بزرگتر با وقفه های گرسنگی
روده کوچک:پروتئین کربو هیدرات ها و چربی های غلات در این قسمت از دستگاه گوارش اسب هضم می شوند.خوراک حدود یک ساعت در روده کوچک می ماند. در یک اسب متوسط روده کوچک حدودا 27 متر و با گنجایش 40-50 لیتر است.بسیاری از باکتری ها در این روده وجود دارند و مکانی هست که probiotics target
از آنجا که خوراک مدت کوتاهی در این روده می ماند بسیار مهم است که غلاتی که به اسب می دهید برای هضم آسان تر پخته باشند
روده بزرگ:
روده بزرگ مهمترین جز سیستم گوارش اوست.به علت وجود میلیون ها باکتری مفید در روده بزرگ فیبرها در این روده تخمیر می شوند.این باکتری ها از فیبر برای حیات و رشد خود استفاده می کنند و اسب از حاصل این فعالیت باکتری ها روی فیبر و تخمیر فیبر استفاده می کند. حاصل این فعالیت موادی چون پروتئین های ضروری انرژی و همچنین ویتامین B و K است.اسبی که در جیره اش به قدر کافی علوفه وجود داشته باشد نیازی به مکمل ویتامین B ندارد.در یک اسب متوسط روده بزرگ حدود 8 متر است و گنجایشی برابر حدودا 70 لیتر دارد.خوراک حدود 36 ساعت در این روده می ماند.
*چه بدهیم و چقدر؟
علوفه علوفه علوفه!! در هر شرایطی علوفه باید قسمت عمده جیره اسب باشد.وزن اسب می تواند نشانه بسیار خوبی از کیفیت جیره باشد.بهترین جیره آن است که اسب را در وزن مناسب خود نگه دارد.برخلاف تصور بسیاری از مالکان که تنها لاغری اسب برای اسب مشکل ایجاد می کند.اسب چاق نیز در خطر بسیاری از بیماری ها قرار دارد از جمله:
1- خطر ابتلا به لامینیتیس
2- خطر ابتلا به سندروم متابولیک
3- سیستم ایمنی ضعیف تر
4- خطر ابتلا به مشکلات مفاصلی
5- خطر مشکلات قلبی و تنفسی
جیره اسب به فاکتورهایی از جمله خلق و خو فصل سال میزان فعالیت کیفیت خوراک سن شرایط سلامتی و نژاد بستگی دارد.
در یک قانون کلی جیره روزانه تمام اسب ها باید 5/2 % از وزنش باشد که 5/1% آن می بایست متشکل از علوفه باشد(جیره کمتر از این نیازهای اسب را برطرف نخواهد کرد).
اسب هایی که فعالیت سنگینی ندارند و از وضعیت وزنی و شرایط سلامتی مطلوبی برخوردارند نیاز به غلات کمتری دارند زیرا که بیشترین انرژی و مواد مورد نیاز خود را از علوفه تامین می کنند.پونی ها از آن دسته اسب هایی هستند که به غلات بسیار کمی احتیاج دارند.
*ویتامین ها و مواد معدنی در جیره ی اسب
مواد معدنی٬ موادی مغذی هستند که همه اسب ها برای داشتن و حفظ سلامتی و عملکرد بهینه به مقدار نسبتا کم از آن ها در جیره خود نیازمندند. مواد معدنی در دو نوع ماکرو و میکرو طبقه بندی می شوند از مواد معدنی مهم و ضروری ماکرو مي توان به کلسیم، فسفر، منیزیم، سدیم، کلرید، پتاسیم و گوگرد اشاره نمود , و از مواد معدنی مهم و ضروری میکرو مورد نیاز آهن، روی، مس، سلنیوم، منگنز، ید، کبالت و… اشاره نمود .
مواد معدنی مورد نياز یک اسب بسته به وزن بدن، سن، وضعیت فیزیولوژیکی ،جنسيت (و در مادیان ها در وضعیت های باردار، شیرده) و سطح فعالیت متفاوت است.
وجود مواد معدنی در کمتر از مقادیر توصیه شده توسط متخصص می تواند منجر به كمبود ماده معدني شده كه به مرور ميتوان آنرا رفع نمود(گرچه صدمات خاص خودش را خواهد داشت) اما وجود مواد معدنی در مقادیر بیش از حد می تواند باعث مسمومیت های خطرناک شوند. علاوه بر مقدار مواد معدنی مورد نیاز روزانه، نسبت مواد معدنی با یکدیگر و با دیگر اجزای جیره غذايي روزانه، با توجه به اثرات جذب، سوخت و ساز بدن و یا دفع مهم هستند.
به عنوان مثال در جیره ی اسب نسبت کلسیم به فسفرP/CA)) 2 به 1 است يا به عبارتي دو واحد کلسیم نسبت به یک واحد فسفر. كه این نسبت در اسب های جوان سه واحد كلسيم و يك واحد فسفر است و برای کره های در حال رشد نسبت يك به يك قابل قبول ميباشد، البته به اين نكته هم بايد توجه داشت كه مصرف بيش از حد کلسیم می تواند اختلالات ارتوپدی و یا استخوان را شامل گردد به خصوص در اسبهاي جوان، اسب هاي سرعتي و كورسي و يا كره در حال رشد. محتوای کلسیم و فسفر در علوفه می تواند کاملا متغیر باشد. دانه ها معمولا داراي غلظت کلسیم بالاتري نسبت به علوفه مي باشند، در حالی که دانه ها معمولا در ميزان فسفر نسبت به کلسیم بالا و پایین است در نتیجه، مهم است که از محتوای کلسیم و فسفر همه مواد غذایی موجود در جیره اسب اطمینان حاصل شود
وجود منيزيم ((Mg، پتاسيم (K) و نمك معدني ((Na cl نيز حائز اهميت ميباشند. در یک اسب با فعالیت سنگین و تعریق زیاد عرق نیاز بیشتری به پتاسيم ، نمك معدني وجود دارد تا مواد معدنی كه از طریق تعريق از دست رفته به بدن اسب بازگردانده شود .
مکمل های کامل تجاری که حاوی مواد معدنی ماكرو مانند کلسیم، فسفر، سدیم، کلر، هستند را مي توان با نظارت یک متخصص و با توجه به شرایط و نیاز اسب به جيره غذايي اضافه نمود.همچنین حتي الامكان بلوک نمک سفید يا همان سنگ نمك در اختيار اسب قرار گيرد.
اما پس از مواد معدني يكي از ضروري ترين و اساسي ترين مواد مورد نياز بدن اسب ويتامينها ميباشند كه نقش اساسي را در فعاليت هاي بيولو‍ژيكي اسب دارا ميباشند . ویتامین ها ترکیبات آلی هستند که در مقادیر کوچکترو كمتر از مواد معدنی مورد نیاز اسب ميباشند، اگر چه از نظر ميزان کمتر می باشند اما مهم محسوب ميشوند. ویتامین ها را می توان به دو گروه تقسيم نمود ، ویتامین های محلول در چربی شامل(َA، D، E و (K و محلول در آب كه شامل ویتامینهاي خانواده B) ،C )هستند.
ویتامین Aو یا پیش ساز آن بتا کاروتن و ویتامین E در غلظت های بالا درعلوفه هاي سبز تازه، یا یونجه تازه برداشت شده موجود است. در نتیجه، مرتع و چراگاها اسب منبع سر شار از اين دو ويتامين بوده كه به ميزان فراوان در دسترس ميبشاند. با این حال، در طول زمستان، زمانی که یونجه ذخیره شده است، سطح ویتامین A و E در یونجه کاهش قابل توجه ي داشته و نیاز به مکمل كاملا محسوس و لازم ميباشد.كه در اين صورت براي رفع كمبود ميتوان از مكملهاي ويتامينه تجاري در جيره غذايي استفاده نمود ویتامین ها و مواد معدنی ترکیب شده توسط مکمل تجاری به آسانی در دسترس ميباشند. ویتامین در شکل شیمیایی و همچنین فعالیت و ثبات متفاوت است. براي فعالسازي ویتامین D نیزدر معرض افتاب قرار گرفتن اسب از ملزومات ميباشد كه ميبايست اسب برای 4-6 ساعت در روز در معرض اشعه خورشيد قرار گيرد تا به كمك ويتامين Dبتواند كلسيمي كه از طريق تغذيه دريافت نموده را جذب بدن خود نمايد .
همانطور که گفته شد تغییرات وزنی اسب اولین نشانه لزوم ایجاد تغییر در جیره اسب است. کاهش وزن نشانه نیاز بیشتر اسب به غلات و افزایش وزن نشانه زیادی بیش از حد غلات در رژیم است اما در هر صورت باز هم نکته کلیدی جیره همان است:علوفه علوفه علوفه!!
برگردان:ماندانا خطیر
بدون دیدگاه